Një ishull i vogël, i pabanuar i humbur në mes të lumit Bindasoa është një nga veçoritë më të rralla gjeopolitike që ende ekzistojnë në Evropë.
Ishulli i Fazanëve, më pak se 200 metra i gjatë dhe rreth 40 metra i gjerë, ndodhet pikërisht në kufirin midis Francës dhe Spanjës dhe ndryshon sovranitetin kombëtar dy herë në vit, çdo gjashtë muaj.
Nga 1 shkurti deri më 31 korrik, ishulli është nën administrimin spanjoll, ndërsa nga 1 gushti deri më 31 janar kalon në sovranitetin francez. Ky kalim bëhet me ceremoni ushtarake zyrtare, por jashtëzakonisht të rralla në ditët e sotme, gjatë të cilave përfaqësuesit e dy shteteve dorëzojnë dhe marrin simbolikisht administrimin e ishullit.
Ishulli i Fazanëve është një nga shembujt e paktë të mbetur të një “kondominiumi” në botë – domethënë, territor në pronësi të më shumë se një shteti në të njëjtën kohë.
Në të kaluarën, regjime të ngjashme ekzistonin në zona të tilla si Sudani, i cili administrohej bashkërisht nga Mbretëria e Bashkuar dhe Egjipti, ose Moresnet neutral midis Gjermanisë dhe Belgjikës. Sot, Ishulli i Fazanëve konsiderohet territori më i vogël i tillë në botë.
Historia e tij është e lidhur pazgjidhshmërisht me Traktatin e Pirenejve të vitit 1659, i cili i dha fund dekadave të luftës midis Francës dhe Spanjës dhe vendosi kufijtë modernë të dy shteteve. Ishulli u zgjodh si një vend neutral për nënshkrimin e marrëveshjes, e cila rezultoi në vijën aktuale kufitare që ndjek lumin Bindasoa, kalon Pirenejtë dhe përfundon në Detin Mesdhe.
Qendra e ishullit qëndron edhe sot, Monumenti i Paqes së Pirenejve, një strukturë e thjeshtë guri që kujton rolin e tij si një vend pajtimi. Nga ana franceze, ishulli njihet edhe si “Ishulli i Konferencës”, pikërisht sepse negociatat që çuan në traktat u zhvilluan atje.
Përveç rëndësisë së tij diplomatike, ishulli ishte gjithashtu vendi i takimeve mbretërore dhe marrëveshjeve dinastike. Në vitin 1659, Luigji XIV i Francës dhe gruaja e tij e ardhshme, Maria Tereza e Spanjës, vajza e Filipit IV, u takuan atje. Dekada më vonë, takime të ngjashme u mbajtën për dasma të tjera mbretërore, duke përforcuar karakterin simbolik të ishullit si një vend kalimi nga konflikti në mirëkuptim.
Ishulli i vetëm në botë ku shkëmbehen vende
Pavarësisht interesit të tij ndërkombëtar, Ishulli i Fazanëve mbetet i mbyllur për publikun. Konsiderohet si një zonë ushtarake dhe administrohet, varësisht nga periudha, ose nga marina spanjolle ose, në fazën franceze, nga një “regjent” institucional me një rol kryesisht simbolik. Vetëm gjatë ceremonive të ndryshimit të sovranitetit ka një mundësi të kufizuar për ta vizituar, përmes tureve të organizuara nga bashkitë lokale.
Zona përreth ishullit, në qytetet Irun dhe Andaig, mban shenjat e forta të një kufiri historikisht të paqëndrueshëm. Gjatë Luftës Civile Spanjolle dhe Luftës së Dytë Botërore, kjo zonë kufitare ishte një rrugë për arratisje, kontrabandë dhe lëvizje klandestine. Megjithatë, Ishulli i Fazanëve ka ruajtur karakterin e tij si territor neutral.
Sot, megjithëse ndryshon zyrtarisht kombësinë dy herë në vit, ishulli konsiderohet nga banorët e rajonit si përgjithmonë bask. Baskët, me një gjuhë dhe kulturë që i paraprijnë shteteve moderne kombëtare, e shohin Ishullin e Fazanëve si pjesë të një identiteti të përbashkët kulturor që nuk i bindet kufijve administrativë.
Në një epokë ku kufijtë janë shpesh një burim tensioni, Ishulli i Fazanëve mbetet një shembull i rrallë i bashkëjetesës paqësore dhe kujtesës historike.
Një copë e vogël toke që, pavarësisht madhësisë së saj, vazhdon të na kujtojë se paqja mund të ketë edhe një bazë gjeografike.