Privatësia në internet mund të shndërrohet në një luks dhe jo më në një të drejtë themelore. Kështu paralajmëron Thomas Bunting, analist në institutin britanik të inovacionit Nesta, i cili flet për një të ardhme ku pajisjet inteligjente mund të mbledhin dhe të ndajnë gjithnjë e më shumë të dhëna për përdoruesit.
Sipas tij, në një skenar të mundshëm në të ardhmen edhe frigoriferët inteligjentë mund të ndajnë informacion për zakonet ushqimore të përdoruesve me kompani të sigurimeve shëndetësore. Edhe pse një zhvillim i tillë nuk është i pashmangshëm, për shumë njerëz ideja mbetet shqetësuese.
Megjithatë, vetë Bunting, thotë se nuk beson se ka pasur ndonjëherë privatësi të plotë në internet.
“Ne jemi mësuar të jetojmë me këtë realitet”, shprehet ai, duke shtuar se përdoruesit shpesh pranojnë përdorimin e të dhënave të tyre si një lloj “monedhe” në këmbim të shërbimeve falas, si rrjetet sociale.
Ai kujton se kur ishte rreth 15 vjeç, një mësues i kishte pyetur nxënësit në klasë nëse e konsideronin privatësinë një parim të rëndësishëm për t’u mbrojtur.
“Asnjë nuk ngriti dorën”, thotë ai.
Sipas tij, edhe sot shumë njerëz që vendosin të largohen nga rrjetet sociale e bëjnë këtë për shkak të kohës së tepërt para ekranit apo frikës nga varësia, por rrallë për çështje privatësie.
Eksperti i sigurisë kibernetike, profesori Alan Woodward nga Universiteti i Surrey-t, thotë se njerëzit duhet të shqetësohen për privatësinë online, pasi ajo lidhet drejtpërdrejt me kontrollin mbi jetën e tyre.
“Kur dëgjoj njerëz që thonë se nuk u intereson privatësia, i pyes pse kanë perde në dhomën e gjumit”, thotë ai.
Sipas Woodward, kujdesi për privatësinë shpesh interpretohet si “të kesh diçka për të fshehur”, por në realitet ka të bëjë me mbrojtjen e lirisë së mendimit, eksperimentimit dhe zhvillimit personal pa mbikëqyrje të vazhdueshme.
Ai paralajmëron se ndjenja se njerëzit monitorohen vazhdimisht mund të çojë në vetëcensurë, duke dëmtuar lirinë e shprehjes dhe, në mënyrë indirekte, edhe demokracinë.
Industria e teknologjisë ka zhvilluar qindra mjete për mbrojtjen e privatësisë, si shfletues privatë, aplikacione mesazhesh të enkriptuara, menaxherë fjalëkalimesh, bllokues gjurmuesish dhe rrjete virtuale private (VPN).
Megjithatë, shifrat tregojnë se rreziku mbetet i lartë. Sipas kompanisë së analizës së të dhënave Statista, vetëm në vitin 2024 më shumë se 1.35 miliardë njerëz në botë u prekën nga rrjedhje ose sulme që komprometuan të dhënat e tyre.
Ekspertët e sigurisë kibernetike shpesh theksojnë një paradoks: edhe pse përdoruesit kanë më shumë mjete për të kontrolluar privatësinë se kurrë më parë, në praktikë ata mund të kenë më pak privatësi reale.
Në mbarë botën ekzistojnë rreth 160 ligje kombëtare për mbrojtjen e privatësisë, sipas kompanisë Cisco. Në Evropë dhe Mbretërinë e Bashkuar, për shembull, përdoruesit duhet të pranojnë “cookies” sa herë që vizitojnë një faqe interneti, programe të vogla që mbledhin të dhëna për aktivitetin online.
Megjithatë, shumë përdorues e shohin këtë proces si një bezdi. Kjo lidhet me atë që ekspertët e quajnë “paradoksi i privatësisë”, diferenca mes shqetësimit që njerëzit shprehin për privatësinë dhe sjelljes së tyre reale në internet.
Një sondazh i Cisco në vitin 2024 tregoi se 89% e të anketuarve deklarojnë se u intereson privatësia e të dhënave, por vetëm 38% ndërmarrin hapa konkretë për ta mbrojtur atë.
Studiuesja Carissa Véliz, autore e librit “Privacy is Power”, thotë se shumë njerëz ndihen të pafuqishëm për të mbrojtur privatësinë e tyre.
“Njerëzit shpesh mendojnë se nuk kanë kontroll”, thotë ajo, duke shtuar se një pjesë e problemit lidhet me faktin që shumë forma të mbikëqyrjes janë jashtë kontrollit të përdoruesve.
Megjithatë, sipas saj, privatësia nuk është e humbur plotësisht. Véliz thekson se nevojitet një qasje e shumëanshme: rregullatorë më të fortë, kompani teknologjike më të përgjegjshme dhe përdorues që zgjedhin shërbime që mbledhin më pak të dhëna për ta.
Sipas saj, kjo kërkon edhe një ndryshim kulturor në mënyrën se si njerëzit përdorin teknologjinë.
“Nuk mjafton vetëm të kemi teknologjinë e duhur, duhet edhe ta përdorim atë”, përfundon ajo.