A të ka ndodhur të zgjohesh në mëngjes, të hapësh sytë dhe të ngrihesh nga shtrati, por të ndihesh sikur mendja jote është ende në gjumë? Ky fenomen është më i zakonshëm nga sa mendohet dhe ka një shpjegim shkencor. Edhe pse zgjimi duket si një proces i menjëhershëm, trurit i duhet pak kohë për të kaluar plotësisht nga gjumi në gjendjen e zgjimit.
Çfarë ndodh me trurin kur zgjohemi?
Kjo gjendje njihet si inercia e gjumit (sleep inertia) dhe shfaqet kur një person ndihet i përgjumur, i hutuar ose më pak i përqendruar menjëherë pas zgjimit. Në këto momente, mund të jetë më e vështirë të mendosh shpejt, të marrësh vendime apo të përqendrohesh te detyrat e zakonshme.
Sipas kërkimeve, kjo gjendje mund të zgjasë rreth 30–60 minuta, megjithëse kohëzgjatja ndryshon nga personi në person dhe në disa raste mund të zgjasë më shumë. Pra, fakti që je zgjuar fizikisht nuk do të thotë se truri yt ka rifituar menjëherë nivelin e zakonshëm të vigjilencës.
Pse disa njerëz e kanë më të vështirë zgjimin?
Një nga arsyet kryesore është mungesa e gjumit. Kur nuk flemë mjaftueshëm, përgjumja pas zgjimit mund të jetë më e fortë. Edhe ora kur zgjohemi ka rëndësi: nëse alarmi na ndërpret gjumin në një fazë të thellë ose në një moment kur ora jonë biologjike ende favorizon gjumin, mund të ndihemi më të lodhur.
Përveç kësaj, personat që flenë dhe zgjohen në orare të ndryshme çdo ditë mund ta kenë më të vështirë të krijojnë një ritëm të qëndrueshëm gjumë-zgjimi. Kjo është arsyeja pse disa njerëz ndihen të kthjellët pothuajse menjëherë, ndërsa të tjerëve u duhet më shumë kohë për të nisur ditën.
Si mund ta bësh më të lehtë zgjimin?
Ekspertët e gjumit sugjerojnë disa zakone që mund të ndihmojnë në përmirësimin e vigjilencës në mëngjes:
- Mbaj orare sa më të rregullta për të fjetur dhe për t’u zgjuar.
- Sigurohu që të flesh mjaftueshëm; shumica e të rriturve kanë nevojë për të paktën shtatë orë gjumë.
- Hape perden dhe ekspozohu ndaj dritës natyrale pas zgjimit.
- Bëj pak lëvizje dhe shmang qëndrimin gjatë në shtrat pasi të bjerë alarmi.
- Kufizo përdorimin e kafeinës në orët e vona të ditës, në mënyrë që të mos ndikojë te gjumi i natës.
Këto zakone mund ta ndihmojnë trupin të mbajë një ritëm më të qëndrueshëm dhe ta bëjnë më të lehtë kalimin drejt aktivitetit të ditës.
Nëse përgjumja është shumë e fortë, vazhdon gjatë gjithë ditës ose ndodh edhe kur fle mjaftueshëm, është e rëndësishme të konsultohesh me një profesionist shëndetësor, pasi ndonjëherë mund të lidhet me cilësinë e dobët të gjumit ose me një problem tjetër.