Thithja e ajrit të ndotur është e lidhur me një rrezik më të lartë të zhvillimit të sëmundjes së Alzheimerit, sugjerojnë të dhënat mbi dhjetëra miliona amerikanë të moshuar.
Studimi nga një ekip shkencëtarësh në Universitetin Emory në shtetin amerikan të Xhorxhias tregon se grimcat e imëta të lëshuara nga djegia e lëndëve djegëse fosile mund të dëmtojnë shëndetin e trurit më drejtpërdrejt sesa mendohej më parë.
“Në përgjithësi, studimi përforcon një ide të thjeshtë: ajo që thithim gjatë shumë viteve mund të formësojë mënyrën se si plaket truri ynë“, tha Mark Dallas, profesor i asociuar në neuroshkencën qelizore në Universitetin e Reading.
Studimi i botuar të martën në revistën Plos Medicine mbështetet në të dhënat e shëndetit dhe vendndodhjes nga 28 milionë mbi 65-vjeçarë në SHBA midis viteve 2000 dhe 2018. Ai tregon se incidenca e demencës është rritur në kodet postare me një përqendrim më të lartë të grimcave të imëta në ajër.
Shkencëtarët po punojnë për të kuptuar pse ndotja e ajrit është e lidhur me demencën dhe thonë se ky punim mund të ndihmojë në ngushtimin e opsioneve.
Agjencia Amerikane e Mbrojtjes së Mjedisit (AMM) vendosi në fund të vitit të kaluar të zbusë rregullat federale që kufizojnë këtë lloj ndotjeje, e cila zakonisht vjen nga shkarkimet e makinave, zjarret dhe proceset industriale ose djegia. Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, hoqi dorë nga një vendim historik javën e kaluar që mbështeste autoritetin e EPA-s për të rregulluar emetimet e gazrave serrë.
Pjesëmarrësit në studim, mesatarisht, ishin të ekspozuar ndaj përqendrimeve dy herë më të larta se niveli vjetor i rekomanduar nga Organizata Botërore e Shëndetësisë për të minimizuar rreziqet shëndetësore.
Studimi zbuloi se njerëzit që jetonin në zona më të ndotura kishin më shumë gjasa të zhvillonin jo vetëm sëmundjen e Alzheimerit, por edhe hipertensionin, goditjen në tru dhe depresionin, të cilat janë vetë faktorë të zakonshëm rreziku për demencën.
Por shumica e rasteve shtesë të Alzheimerit në zonat e ndotura u shfaqën në mënyrë të pavarur nga këto sëmundje kronike, duke sugjeruar, megjithëse pa provuar, se ndotja mund të shkaktojë drejtpërdrejt demencën.
Shkencëtarët e pavarur e mirëpritën studimin në shkallë të gjerë, por theksuan se ai vlerësonte vetëm ekspozimin ndaj ndotjes dhe faktorët e rrezikut si pesha dhe zakonet e pirjes së duhanit bazuar në kodin postar ose qarkun e një individi.
Profesoresha Eef Hogervorst, drejtoreshë e kërkimit mbi demencën në Qendrën Kombëtare për Mjekësinë Sportive dhe Ushtrimeve të Universitetit Loughborough, tha se kërkimi tregoi se problemet me zemrën dhe shqetësimet e tjera shëndetësore të shkaktuara nga ndotja mund ta shpjegojnë vetëm pjesërisht lidhjen me demencën.
Në vend të kësaj, ndotja mund të nxisë për shembull depozitimin e pllakave toksike në tru ose inflamacionin e indit nervor të tij, tha ajo. Shkencëtarët vitin e kaluar identifikuan një shpjegim të mundshëm: se ndotja e ajrit nxit formimin e grumbujve anormalë të proteinave, të ashtuquajturit trupa Lewy, në tru.
Hogervorst shtoi se autoritetet publike dhe individët duhet t’i kushtojnë vëmendje rrezikut që ndotja paraqet “jo vetëm për demencën, por edhe për sëmundje të tjera me kosto të lartë, të cilat mund të ndikojnë në paaftësi, vdekje të hershme dhe pavarësi”.