Shumë prej nesh e kanë përjetuar këtë situatë: mendon për një produkt, një udhëtim apo një temë të caktuar dhe, pak më vonë, telefoni yt fillon të të shfaqë reklama apo përmbajtje pikërisht për atë gjë. Pyetja lind natyrshëm: a po na lexon vërtet telefoni mendimet, apo është thjesht rastësi?
E vërteta është më pak misterioze, por shumë më e fuqishme sesa duket.
Telefoni nuk lexon mendimet, por lexon sjelljen
Smartfonët nuk kanë aftësinë të lexojnë mendimet tona në kuptimin literal. Ajo që bëjnë është të analizojnë në mënyrë shumë të detajuar sjelljen tonë digjitale. Çdo klikim, kërkim, pëlqim, ndalesë mbi një video apo faqe, ndërton një profil shumë të saktë të interesave tona.
Algoritmet nuk kanë nevojë të dinë çfarë mendon, mjafton të dinë çfarë bën.
Si mbledhin të dhënat algoritmet
Algoritmet funksionojnë duke mbledhur të dhëna nga shumë burime njëkohësisht. Ato analizojnë:
– çfarë kërkon në Google
– çfarë shikon dhe sa kohë qëndron mbi një postim
– cilat video i sheh deri në fund
– vendndodhjen tënde
– aplikacionet që përdor më shpesh
– oraret kur je aktiv
Të gjitha këto të dhëna kombinohen për të krijuar një pasqyrë shumë të detajuar të personalitetit, zakoneve dhe dëshirave të tua.
Pse algoritmet duken sikur na njohin më mirë se miqtë
Miqtë tanë na shohin në situata të caktuara dhe dëgjojnë atë që zgjedhim të ndajmë. Algoritmet, nga ana tjetër, na “shohin” 24/7, pa filtra dhe pa pauza. Ato analizojnë sjelljen tonë reale, jo atë që deklarojmë.
Për shembull, ti mund t’u thuash miqve se nuk je i interesuar për një temë, por nëse kalon disa sekonda më shumë duke parë përmbajtje të ngjashme, algoritmi e regjistron menjëherë.
Roli i inteligjencës artificiale
Inteligjenca artificiale i bën algoritmet gjithnjë e më të zgjuara. Ajo nuk analizon vetëm të shkuarën, por parashikon sjelljen e ardhshme. Bazuar në modele statistikore, AI mund të parashikojë:
– çfarë do të të interesojë nesër
– kur je më i ndjeshëm emocionalisht
– kur je më i prirur të blesh diçka
Kjo është arsyeja pse reklamat shpesh shfaqen pikërisht në momentin e duhur.
A na përgjojnë mikrofonët?
Një nga frikërat më të përhapura është se telefoni na dëgjon përmes mikrofonit. Teknikisht, aplikacionet kanë qasje në mikrofon vetëm me leje të përdoruesit dhe zakonisht për funksione specifike. Nuk ka prova të forta që kompanitë e mëdha dëgjojnë bisedat tona private për reklama, sepse kjo do të ishte shumë e kushtueshme dhe ligjërisht problematike.
Ironikisht, algoritmet nuk kanë nevojë të na dëgjojnë. Të dhënat që u japim vetë janë më se të mjaftueshme.
Sa të kontrolluar jemi realisht?
Algoritmet nuk kontrollojnë mendimet tona, por ndikojnë në to. Duke na treguar përmbajtje të personalizuar, ato formësojnë:
– opinionet tona
– preferencat
– mënyrën si e shohim botën
Kur shohim gjithmonë të njëjtin lloj informacioni, krijohet një “flluskë” digjitale ku mendimet tona përforcohen dhe alternativat zhduken.
Si të mbrohemi më mirë
Nuk është e nevojshme të heqim dorë nga teknologjia, por të jemi më të vetëdijshëm. Disa hapa të thjeshtë janë:
– kontrollo lejet e aplikacioneve
– fshi historikun e kërkimeve herë pas here
– përdor më shumë burime informacioni
– mos kliko çdo gjë që të tërheq emocionalisht
Në fund, telefoni yt nuk lexon mendimet, por lexon versionin tënd digjital. Dhe shpesh, ai version është më i sinqertë sesa ai që tregojmë të tjerëve. Teknologjia nuk është armik, por fuqia e saj qëndron në sa shumë e lejojmë të na njohë.