Ndoshta nuk e keni vënë kurrë re. Ose ndoshta, sapo zgjoheni në mëngjes, nuk keni aspak dëshirë të mendoni për gjëra të tilla. Por ja një e vërtetë interesante: kopsat në këmishët e burrave janë të vendosura në anën e kundërt nga ato në këmishat e grave.
Bëhet fjalë për një nga ato kuriozitete të vogla të përditshmërisë, për të cilat rrallë ndalemi të mendojmë.
Pra, pse kopsat te burrat janë në të djathtë dhe te gratë në të majtë? A është kjo një zakon i trashëguar historikisht, një rastësi apo një tjetër shenjë e diferencimit mes gjinive?
Një shpjegim historik
Kopsat ekzistojnë që në prehistori, fillimisht për të mbyllur mantelat. Më pas u përhapën gjerësisht në Evropë gjatë Mesjetës. Në poemën epike “Kënga e Rolandit” përmenden si objekte të vogla, pa shumë vlerë. Me kalimin e shekujve, nisën të prodhoheshin edhe nga materiale të çmuara si ari, argjendi apo perla, duke u kthyer në simbol luksi dhe duke pasuruar tregtarët e kohës.
Një valë e dytë përhapjeje ndodhi në mesin e shekullit XVIII, kur kopsat u bënë element dallues i uniformave dhe xhaketave. Në shekullin XX, u shndërruan përfundimisht në aksesor mode.
Kur nisi dallimi mes burrave dhe grave?
Vendosja e ndryshme e kopsave mes këmishëve për burra dhe gra daton rreth viteve 1800. Pas Revolucionit Industrial, kopsat u përhapën masivisht edhe në veshjet femërore. Për të dalluar rrobat e grave nga ato të burrave, kopsat për gratë u vendosën në anën e majtë.
Kjo çështje ka madje edhe një emër: “Diferenciali i Kopsës”. Dhe për këtë dallim ekzistojnë disa teori.
Teoritë kryesore
1. Burrat dhe armët
Në të kaluarën, burrat ishin zakonisht luftëtarë dhe mbanin shpatën në dorën e djathtë. Për këtë arsye, ishte më praktike që këmisha të hapej nga e majta, në mënyrë që kopsat të kapeshin shpejt pa penguar dorën e armatosur.
2. Parzmoret
Parzmoret e lashta ishin ndërtuar që të mbivendoseshin nga e majta në të djathtë. Ky orientim mendohet se u trashëgua ndër shekuj dhe ndikoi edhe në mënyrën e mbylljes së rrobave.
3. Gratë dhe kalërimi
Gratë shpesh hipnin në kalë anash. Vendosja e kopsave në të majtë ndihmonte që era të mos hynte lehtë nën veshje dhe të shmangeshin situata të sikletshme.
4. Foshnjat
Një tjetër teori lidhet me nënat. Gratë zakonisht mbajnë foshnjat me dorën e majtë, duke pasur të lirë dorën e djathtë. Kopsat në të majtë e bënin më të lehtë hapjen e këmishës për ushqyerjen me gji.
5. Damet e shërbimit (teoria më e pranuar)
Në shtresat e pasura, gratë nuk visheshin vetë, por ndihmoheshin nga shërbëtore ose dama shoqëruese, të cilat zakonisht punonin më shumë me dorën e djathtë.
Vendosja e kopsave në të majtë ua lehtësonte punën atyre gjatë veshjes