Ne njerëzit përdorim shpesh shprehjen “fle në këmbë” për të treguar se dikush nuk kupton asgjë, por në fakt ekzistojnë kafshë që vërtet flenë në këmbë, në kuptimin e mirëfilltë të fjalës.
Natyra i ka pajisur disa krijesa me mekanizma të jashtëzakonshëm që u lejojnë të flenë duke qëndruar në këmbë. Detajet ndryshojnë nga një specie në tjetrën, por zakonisht përfshijnë një mekanizëm mbështetës (stay apparatus), kontroll të gravitetit ose tendina të veçanta që “bllokojnë” nyjet.
Gjumi në këmbë ka avantazhe, sepse këto kafshë do të ishin më të ngadalta për t’u ngritur nëse sulmoheshin. Kur janë tashmë në këmbë, mund të largohen shpejt nga grabitqarët. Shpesh, në tufë ka edhe një individ që qëndron roje dhe jep alarmin.
Le të shohim disa kafshë të njohura që mund të flenë në këmbë:
Kuajt
Kuajt janë ndër kafshët më të zakonshme që mund të shihen duke fjetur në këmbë. Ashtu si elefantët, ata kanë një mekanizëm mbështetës që u lejon të “bllokojnë” njërën nga këmbët e pasme dhe të ruajnë ekuilibrin gjatë gjumit. Këmbët e përparme ndihmojnë gjithashtu, por njëra këmbë e pasme mban pjesën më të madhe të peshës.
Një shenjë që një kalë mund të jetë duke fjetur në këmbë është kur qëndron i palëvizshëm, me sytë e mbyllur dhe me njërën këmbë të pasme pak të përkulur. Kjo këmbë “pushon”, ndërsa tjetra mban peshën.
Megjithatë, për gjumë të thellë, kuajt duhet të shtrihen. Atëherë hyjnë në fazën REM, ku muskujt relaksohen plotësisht dhe nuk mund të qëndrojnë në këmbë.
Lopët
Lopët kanë një aftësi të ngjashme me kuajt, duke “bllokuar” nyjet e këmbëve për të fjetur në këmbë.
Megjithëse preferojnë të shtrihen për gjumë më të thellë, pushimi në këmbë i ndihmon të jenë vigjilente ndaj rrezikut. Ato nuk flenë për shumë orë rresht si njerëzit, por bëjnë shumë cikle të shkurtra gjumi gjatë ditës.
Elefantët
Elefantët kanë zakone të veçanta gjumi. Ata në robëri flenë rreth 4-6 orë në ditë, ndërsa në natyrë mund të funksionojnë edhe me vetëm 2 orë.
Elefantët e egër zakonisht flenë në këmbë dhe rrallë shtrihen, sepse ngritja e trupit të tyre të madh kërkon kohë dhe energji. Gjumi në këmbë i mbron nga rreziqet.
Gjirafat
Të jesh kafsha më e gjatë në botë nuk është e lehtë. Gjirafat flenë shumë pak, rreth 1-2 orë në ditë, zakonisht në gjumë të shkurtër dhe në këmbë.
Ndonjëherë flenë vetëm për 5 minuta. Arsyeja është e njëjtë: për të qenë gati të ikin shpejt në rast rreziku. Kur ndihen të sigurta, shtrihen për gjumë më të thellë.
Zebrat
Zebrat flenë si në këmbë ashtu edhe të shtrira. Në këmbë bëjnë gjumë të lehtë dhe të shkurtër, falë mekanizmit mbështetës në këmbë.
Për gjumë të thellë shtrihen në anë, por kjo i bën më të pambrojtura, ndaj zakonisht një anëtar i tufës qëndron roje.
Flamingot
Flamingot kanë një mënyrë shumë të veçantë gjumi. Ato mund të qëndrojnë dhe të flenë për kohë të gjatë mbi një këmbë, duke përdorur shumë pak energji.
Gjumi i tyre është i shkurtër dhe i ndërprerë. Në ambiente të sigurta mund të shtrihen për pushim më të thellë, por kjo ndodh rrallë.
Pinguinët
Pinguinët flenë në këmbë për të qëndruar të ngrohtë dhe të thatë. Ata grumbullohen në koloni të mëdha, sidomos gjatë dimrit në Antarktidë.
Pinguinët perandorë bëjnë shpesh mikro-gjume gjatë ditës dhe natës, ndonjëherë edhe me një sy hapur, për të qëndruar vigjilentë.