A ju ka ndodhur ndonjëherë të jeni në një vend të panjohur, duke zhvilluar një bisedë ose duke përjetuar një situatë të zakonshme, dhe papritur të ndieni se e keni përjetuar të njëjtin moment më parë? Kjo ndjesi e çuditshme njihet si déjà vu, një shprehje franceze që do të thotë “e parë tashmë”. Edhe pse mund të duket sikur lidhet me një kujtim të harruar ose me një ëndërr të vjetër, shkenca e shpjegon kryesisht si një fenomen që lidhet me mënyrën se si truri përpunon kujtimet dhe ndjesinë e familjaritetit.
Një nga shpjegimet më të pranuara është se déjà vu ndodh kur truri përjeton një mospërputhje të përkohshme mes ndjesisë së familjaritetit dhe kujtesës së vetëdijshme. Me fjalë të tjera, një situatë mund t’ju duket jashtëzakonisht e njohur, edhe pse nuk arrini të kujtoni se kur ose ku e keni përjetuar më parë. Kjo mund të ndodhë për shkak të ngjashmërive me vende, situata apo përvoja të mëparshme, të cilat truri i njeh pa i rikthyer plotësisht në kujtesë.
Ky fenomen është relativisht i zakonshëm dhe raportohet shpesh nga njerëz të shëndetshëm, veçanërisht në moshat e reja. Disa studiues kanë sugjeruar se lodhja dhe mungesa e gjumit mund të ndikojnë në shfaqjen e tij, megjithëse mekanizmi i saktë nuk është kuptuar plotësisht. Për shumicën e njerëzve, déjà vu zgjat vetëm pak sekonda dhe nuk përbën arsye për shqetësim.
Megjithatë, ndjesia bëhet më interesante nga fakti se mund të jetë jashtëzakonisht bindëse. Për disa çaste, mund të jeni të sigurt se e dini se çfarë do të ndodhë më pas, por kjo nuk do të thotë se keni parashikuar të ardhmen. Përkundrazi, truri mund t’ju japë një ndjesi të fortë njohjeje pa pasur një kujtim konkret që ta mbështesë atë.
Pra, herën tjetër që do t’ju duket sikur e keni përjetuar më parë një moment, mund të jetë thjesht truri juaj duke luajtur një lojë të çuditshme me kujtesën. Një fenomen i zakonshëm, por që vazhdon t’u bëjë pyetje shkencëtarëve për mënyrën se si funksionon kujtesa njerëzore.