Për çdo ngjitje triumfuese në Everest, Denali apo Kilimanjaro, ekzistojnë qindra, madje mijëra male që ende nuk kanë parë një alpinist të arrijë në majë. Disa ndodhen në zona të largëta dhe thuajse të paarritshme, ndërsa të tjera janë të ndaluara për arsye fetare ose politike.
Luke Smithwick, alpinist me dhjetëra ngjitje të para në Himalaje, thotë se malet mbeten të papushtuara kryesisht sepse janë të vështira për t’u arritur ose jashtëzakonisht teknike. Shpesh, të dyja këto arsye bashkohen.
Për alpinistët me përvojë, një majë e papushtuar përfaqëson sfidën për të gjetur rrugën e parë drejt saj, por edhe mundësinë për të përjetuar vetminë dhe qetësinë e vendeve pothuajse të prekura nga njeriu.
Numri i majave të tilla po zvogëlohet. Në vitin 2024, një ekip çek u bë i pari që arriti majën e Muchu Chhish në Pakistan, 7.495 metra e lartë. Megjithatë, disa prej maleve më të larta dhe më të vështira të botës vazhdojnë të jenë të papushtuara.
1. Gangkhar Puensum, Bhutan- 7.570 metra
Gangkhar Puensum është maja më e lartë në botë që nuk është ngjitur kurrë. Edhe pse renditet rreth vendit të 40-të ndër malet më të larta të planetit, lartësia e saj është vetëm një pjesë e historisë.
Mali ndodhet në një zonë të largët të Butanit, por arsyeja kryesore pse nuk është ngjitur është fetare. Në Butan, malet konsiderohen vende të shenjta dhe besohet se janë banesa e perëndive.
Pas shqetësimeve për ndikimin e turizmit dhe alpinistëve, Butani ndaloi ngjitjet në majat mbi 6000 metra në vitin 1994 dhe, që nga viti 2003, ndaloi të gjitha aktivitetet alpinistike. Emri Gangkhar Puensum do të thotë “Maja e Bardhë e Tre Vëllezërve Shpirtërorë”.
2. LabucheKang III, Tibet – 7250 metra
Labuche Kang III konsiderohet maja më e lartë e papushtuar që nuk është zyrtarisht e ndaluar për ngjitje.
Në vitin 2018, Smithwick drejtoi një ekspeditë që synonte të bëhej e para që do të arrinte majën. Alpinistët u përballën me çarje akulli, ujë nga shkrirja e akullnajave dhe erëra të forta. Në ditën e fundit, pas tetë orësh ngjitjeje në një mur pothuajse vertikal akulli blu, ata iu afruan majës, por u detyruan të tërhiqeshin për shkak të parashikimit të motit të keq.
Rreziku është real: në vitin 2010, alpinisti Joe Puryear humbi jetën në këtë mal pasi ra më shumë se 450 metra. Smithwick thekson se në një zonë kaq të largët nuk ka shërbime shpëtimi dhe çdo vendim duhet marrë me shumë kujdes.
3. Mali Kailash, Tibet – 6638 metra
Mali Kailash është një piramidë madhështore shkëmbi të zi, e mbuluar me dëborë dhe akull. Për alpinistët do të ishte një sfidë jashtëzakonisht interesante, por ngjitja është e ndaluar për arsye fetare.
Kailash konsiderohet i shenjtë nga katër fe: hinduizmi, budizmi, xhainizmi dhe Bön. Hindutë e konsiderojnë shtëpinë e perëndisë Shiva, ndërsa budistët e quajnë “kërthiza e universit”.
Në vitin 2001, Kina i dha një ekipi spanjoll leje për ta ngjitur, por vendimi shkaktoi reagime të forta nga komuniteti ndërkombëtar i alpinistëve. Deri sot, askush nuk e ka pushtuar majën.
4. Summa Ri I dhe II, Pakistan/Kinë – 7286 dhe 7133 metra
Dy majat Summa Ri ndodhen në vargmalin Karakoram, që përfshin territore të Pakistanit, Kinës dhe Indisë. Rajoni është shtëpia e K2, malit të dytë më të lartë në botë dhe një prej më të rrezikshmëve.
Summa Ri I dhe II janë mbi 7000 metra të larta dhe jashtëzakonisht të vështira për t’u arritur. Akullnajat, çarjet e thella dhe rreziku i ortekëve e bëjnë zonën veçanërisht të rrezikshme. Deri tani, askush nuk ka shkelur në majat e tyre.
Alpinistët që studiojnë maja të papushtuara përdorin botime profesionale dhe imazhe satelitore për të kërkuar rrugë të mundshme dhe vende për kampet bazë.
5. Mali Siple, Antarktidë – 3110 m
Në krahasim me majat e tjera, Mali Siple është relativisht i ulët, por ndodhet në një nga vendet më të izoluara të Tokës. Gjendet në ishullin Siple, pranë bregut të Antarktidës Perëndimore, larg çdo baze kërkimore ose zone të banueshme.
Mali nuk është ngjitur kurrë dhe, për aq sa dihet, as nuk është tentuar seriozisht të ngjitet. Edhe eksploruesit dhe studiuesit antarktikë rrallë arrijnë në këtë pjesë të kontinentit.
Antarktida nisi të tërhiqte alpinistët në mënyrë më serioze në fund të viteve 1960, kur ekspedita e parë arriti Vinson Massif, majën më të lartë të kontinentit. Por izolimi ekstrem i Siple e ka lënë atë ende të paprekur.