Prej më shumë se 15 vitesh jetoj dhe punoj mes Shqipërisë dhe Gjermanisë në industrinë e eksportit të përmbajtjeve audiovizive shqiptare drejt tregjeve ndërkombëtare. Kjo përvojë më ka dhënë mundësinë të shoh nga afër se si perceptohen investimet, risitë dhe ndryshimet ekonomike në Shqipëri, por edhe se si reagojnë tregjet ndaj tyre.
Kur industria audiovizive shqiptare nisi të ndërkombëtarizohej dhe të gjeneronte të ardhura nga tregje si Gjermania, Franca, Italia dhe vende të tjera me komunitete shqiptare, reagimet nuk ishin gjithmonë pozitive. Përkundrazi, shpesh u përballëm me kritika, akuza dhe skepticizëm. Çdo ndryshim shihej me dyshim, ndërsa çdo model i ri biznesi konsiderohej kërcënim për traditën dhe mënyrën ekzistuese të funksionimit të tregut.
Megjithatë, koha tregoi se ekonomia nuk zhvillohet duke mbrojtur status quo-në, por duke krijuar mundësi të reja. Vetëm nga eksporti i prodhimeve audiovizive shqiptare janë gjeneruar, sipas vlerësimeve të industrisë, mbi 20 milionë euro të ardhura në vit. Këto janë të ardhura që nuk do të ekzistonin pa investimin, inovacionin dhe hapjen ndaj tregjeve ndërkombëtare. Sot, ekonomia digjitale përbën një nga shtyllat më të rëndësishme të zhvillimit të medias dhe muzikës shqiptare.
Në thelb, debati që po zhvillohet sot për investimin strategjik në Nartë ngjan shumë me debatet e dikurshme. Edhe sot, e panjohura shihet me dyshim; investitori i huaj shpesh perceptohet si kërcënim, ndërsa ndryshimi shoqërohet me frikë.
Si ekonomist, besoj se çdo investim duhet të vlerësohet mbi bazën e analizës së kostove dhe përfitimeve. Asnjë projekt nuk është i përkryer dhe çdo ndërhyrje ekonomike sjell sfida. Pyetja thelbësore është nëse përfitimet afatgjata tejkalojnë kostot dhe nëse ekzistojnë mekanizma për të minimizuar efektet negative.
Në rastin e Nartës, bëhet fjalë për një investim strategjik që, sipas informacionit të bërë publik, synon të zbatojë standardet dhe rregulloret europiane të zhvillimit, duke kombinuar rritjen ekonomike me mbrojtjen e mjedisit. Nga një këndvështrim ekonomik, përfitimet potenciale janë të konsiderueshme.
Së pari, një investim i tillë e pozicionon Shqipërinë në hartën ndërkombëtare të turizmit elitar. Turistët me fuqi të lartë blerëse sjellin të ardhura të reja për ekonominë vendase, duke krijuar efekt zinxhir në sektorë të shumtë, nga shërbimet dhe tregtia te bujqësia dhe transporti.
Së dyti, ndërtimi dhe menaxhimi i resorteve moderne krijon ekspertizë të re në një sektor ku Shqipëria ende ka nevojë për zhvillim profesional. Transferimi i njohurive, standardeve dhe praktikave ndërkombëtare është një vlerë e shtuar që shpesh neglizhohet në debatet publike.
Së treti, investimet e mëdha korporative ndikojnë pozitivisht në tregun e punës. Ato krijojnë vende pune me standarde më të larta organizimi, trajnimi dhe formalizimi, duke rritur presionin konkurrues edhe mbi operatorët më të vegjël për të përmirësuar kushtet e punës dhe transparencën.
Së katërti, hapen mundësi reale për rikthimin e profesionistëve shqiptarë që kanë ndërtuar karrierën e tyre jashtë vendit. Prania e kompanive dhe korporatave ndërkombëtare krijon një ambient profesional më të afërt me atë që ata kanë përjetuar në emigracion.
Së pesti, projekte të tilla shërbejnë si sinjal pozitiv për investitorë të tjerë potencialë. Ato mund të nxisin investime të reja në sektorë të ndryshëm, duke përfshirë turizmin malor, infrastrukturën dhe shërbimet me vlerë të shtuar.
Natyrisht, argumenti më i fortë kundër projektit lidhet me ndikimin në mjedis. Kjo është një shqetësim legjitim dhe që meriton vëmendje maksimale. Mbrojtja e ekosistemeve natyrore nuk duhet të vihet kurrë në diskutim. Por po aq e rëndësishme është të kuptojmë se zhvillimi ekonomik dhe mbrojtja e mjedisit nuk janë domosdoshmërisht objektiva të kundërta.
Në vend që debati të reduktohet në një zgjedhje mes “zhvillimit” dhe “mjedisit”, fokusi duhet të jetë te mënyra se si zhvillimi mund të realizohet me standardet më të larta të mbrojtjes ambientale. Nëse ekziston vullneti institucional dhe profesional, zgjidhjet teknike për të minimizuar ndikimet negative janë të mundshme dhe të provuara në shumë vende europiane.
Historia ekonomike e Shqipërisë ka treguar se shpesh kemi pasur tendencën të refuzojmë atë që nuk njohim. Por po ajo histori na ka treguar gjithashtu se shumë nga investimet dhe transformimet që dikur konsideroheshin kërcënim, sot janë kthyer në histori suksesi.
Prandaj, para se të nxitojmë drejt përfundimeve, është e nevojshme të zhvillojmë një debat të bazuar në fakte, analiza dhe ekspertizë profesionale. Zhvillimi nuk duhet të jetë armik i mjedisit, as mjedisi pengesë e zhvillimit. Sfida e vërtetë është të gjejmë ekuilibrin që i shërben interesit afatgjatë të Shqipërisë.