Në fillim të vitit 2026, Shqipëria është përballur me përmbytje të rënda pas reshjeve të shumta, që kanë shkaktuar dëme materiale, evakuime dhe ndërprerje të jetës së përditshme në qytete si Durrësi, Lezha e zonat përreth. Situata reflekton një problem më të gjerë: ndryshimin e klimës dhe pasojat që ai sjell në rajon.
Ndryshimi i klimës: çfarë po ndodh në Shqipëri
Shqipëria, si vend bregdetar i Mesdheut, po përjeton një transformim gradual të klimës së saj historike. Temperaturat mesatare janë në rritje, ndërsa modeli dhe intensiteti i reshjeve ka ndryshuar ndjeshëm gjatë dekadave të fundit. Studimet klimatike tregojnë se reshjet bien më shumë në periudha të shkurtra dhe intensive, ndërkohë që përgjithësisht reshjet mesatare vjetore kanë rënë. Kjo do të thotë reshje më të forta në pak kohë — një kusht që favorizon përmbytjet ekstreme.
Ekspertët e mjedisit shpjegojnë se dimrat janë bërë më të butë me më pak borë, që humbet funksionin si rezervuar natyror i ujit dhe si “frenë” kundër daljes jashtë shtratit të lumenjve gjatë pranverës. Pa borë të mjaftueshme që të shkrihet gradualisht, ujërat e reshjeve të forta rrjedhin shpejt drejt lumenjve dhe lumit detit, duke rritur rrezikun e përmbytjeve.
Pse reshjet intensive dëmtojnë më shumë
Kur reshjet vijnë në formë stuhish të shpeshta dhe intensive, toka dhe sistemet natyrore nuk kanë kohë të thithin ujin. Kjo nënkupton:
- Lumenjtë dalin jashtë shtratit: Siç ndodhi me Vjosën, Drinin dhe Matin gjatë reshjeve të fundit.
- Ujërat mbledhin shpejt në zona urbane, për shkak edhe të infrastrukturës jo të mjaftueshme për drenazh.
- Bujqësia dhe fusha bujqësore përmbyten, duke shkaktuar humbje kulture.
Këto dukuri janë përforcuar për shkak të intensifikimit të modeleve klimatike ekstreme, të cilat janë karakteristikë e ngrimit të temperaturave globale — një efekt i drejtpërdrejtë i ndryshimit të klimës.
Faktorë të tjerë që ndikojnë në përmbytje
Ndryshimi i klimës nuk është faktor i vetëm, por është një amplifikues i dukurive ekstreme. Disa pika të rëndësishme:
- Rritja e nivelit të detit Adriatik rrit rrezikun e përmbytjeve bregdetare në qytete të ulëta dhe zona turistike.
- Infrastruktura e drenimit dhe kanalet shpesh janë të pamjaftueshme ose të dëmtuara.
- Menaxhimi i tokave dhe ndërtimet pa plan urbanistik të mirë gjithashtu përkeqësojnë situatën.
Sipas një raporti të Bankës Botërore, Shqipëria mund të përballet me kostot më të larta në rajon nga përmbytjet dhe kushtet ekstreme klimatike, me humbje që mund të arrijnë deri në 15.7% të PBB-së deri në vitin 2050, nëse nuk merren masa parandaluese dhe adaptimi i shtuar.
Sipas planeve zyrtare, dëmet vetëm nga përmbytjet nga viti 1990 deri më sot kapin miliarda dollarë, duke theksuar nevojën për investime të mëdha në sistemet e mbrojtjes, kanalizimit dhe infrastrukturës klimatike.