Të gjithë e kemi përjetuar të paktën një herë: pas një dite të gjatë dhe të lodhshme, mezi presim të shtrihemi në shtrat, por sapo vendosim kokën në jastëk, mendja fillon të punojë pa pushim. Mendimet për ditën që kaloi, detyrat e së nesërmes dhe shqetësimet e ndryshme na mbajnë zgjuar, pavarësisht lodhjes fizike.
Ky fenomen njihet si “i lodhur, por vigjilent” dhe mund të lidhet me një gjendje të quajtur hipereksitim, ku trupi dhe mendja mbeten në gatishmëri edhe kur duhet të relaksohen.
Pse mendja aktivizohet pikërisht para gjumit?
Një nga faktorët kryesorë që ndikon në këtë gjendje është stresi. Edhe pasi dita ka përfunduar, truri mund të vazhdojë të përpunojë situata, biseda apo probleme që na kanë shqetësuar.
Puna deri vonë, përdorimi i rrjeteve sociale, kontrollimi i email-eve dhe shikimi i lajmeve mund të rrisin stimulimin mendor, duke e bërë më të vështirë kalimin në gjendje qetësie.
Një tjetër faktor është përvoja e përsëritur e pagjumësisë. Kur kalojmë shumë net duke u përpjekur të flemë, truri mund të fillojë ta lidhë shtratin me stresin dhe frustrimin, në vend që ta shohë si një hapësirë pushimi.
Kështu krijohet një rreth vicioz: sa më shumë shqetësohemi se nuk do të na zërë gjumi, aq më shumë rritet vigjilenca dhe aq më e vështirë bëhet të flemë.
Si ndikon mungesa e gjumit në përditshmëri?
Gjumi i pamjaftueshëm nuk shkakton vetëm lodhje gjatë ditës. Ai mund të ndikojë edhe në humor, përqendrim, kujtesë dhe aftësinë për të marrë vendime.
Gjithashtu, kur nuk pushojmë mjaftueshëm, mund të bëhemi më të ndjeshëm ndaj stresit dhe emocioneve negative. Truri e ka më të vështirë të menaxhojë reagimet emocionale, duke bërë që situata të zakonshme të duken më stresuese se normalisht.
Çfarë mund të bëjmë për të fjetur më lehtë?
Disa zakone të thjeshta mund të ndihmojnë në krijimin e kushteve të përshtatshme për gjumë:
- Shkruani detyrat e së nesërmes: Nëse mendimet për përgjegjësitë ju mbajnë zgjuar, provoni t’i hidhni në letër para se të shtriheni.
- Krijoni një rutinë relaksuese: Leximi i një libri, dëgjimi i muzikës së qetë ose një aktivitet i lehtë mund të ndihmojë në uljen e tensionit.
- Mos kontrolloni vazhdimisht orën: Llogaritja e minutave dhe orëve që mbeten deri në mëngjes mund të shtojë ankthin.
- Provoni frymëmarrjen e thellë: Teknikat e relaksimit dhe meditimi mund të ndihmojnë në qetësimin e mendjes.
- Mos qëndroni gjatë në shtrat duke u përpjekur të flini: Nëse gjumi nuk vjen, ngrihuni për pak dhe bëni diçka të qetë në një ambient me ndriçim të ulët. Kthehuni në shtrat kur të ndiheni të përgjumur.
Në fund, është e rëndësishme të mos e ktheni gjumin në një detyrim apo garë me kohën. Qëllimi është të krijoni një rutinë që ju ndihmon të relaksoheni, jo një tjetër arsye për stres.
Nëse vështirësitë për të fjetur përsëriten shpesh dhe ndikojnë në jetën e përditshme, këshillohet të konsultoheni me një profesionist shëndetësor.