A ju ka ndodhur të ndieni një aromë dhe, brenda pak sekondash, të gjendeni sërish në një moment të fëmijërisë suaj? Era e kekut të sapopjekur, aroma e shtëpisë së gjyshërve, e librave të vjetër apo edhe e shiut mbi tokën e thatë mund të zgjojë kujtime që mendonim se i kishim harruar prej kohësh.
Ky fenomen lidhet me mënyrën se si truri përpunon aromat. Shqisa e nuhatjes ka lidhje të ngushta me sistemin limbik, pjesën e trurit që luan rol të rëndësishëm në përpunimin e emocioneve dhe kujtimeve. Për këtë arsye, një aromë mund të aktivizojë jo vetëm një kujtim, por edhe ndjesitë që kemi përjetuar në atë moment.
Psikologët e quajnë këtë dukuri efekti Proust, sipas shkrimtarit francez Marcel Proust, i cili përshkroi se si shija dhe aroma e një ëmbëlsire i rikthyen papritur kujtimet e fëmijërisë.
Ajo që e bën këtë përvojë kaq të veçantë është se aromat shpesh na rikthejnë në kohë pa paralajmërim. Ndonjëherë mjafton një parfum, aroma e një gatimi apo e një vendi të njohur për të na sjellë ndër mend njerëz, momente dhe emocione që kanë lënë gjurmë në jetën tonë.
Në një farë mënyre, disa aroma janë si ura të padukshme drejt së kaluarës, që na lejojnë të përjetojmë edhe një herë copëza të vogla të fëmijërisë.