Në epokën digjitale, përdorimi i teknologjisë është po aq normal sa frymëmarrja — por kur kalon në abuzim, mund të shndërrohet në varësi. Varësia nga teknologjia apo video-lojerat është një fenomen që po merr gjithnjë e më shumë vëmendje, veçanërisht nga ekspertët e shëndetit mendor.
Çfarë është varësia nga teknologjia dhe lojërat?
- Sipas Healthline, varësia nga lojërat (Internet Gaming Disorder IGD) është pranuar si një gjendje që mund të dëmtojë funksionimin e përditshëm.
- Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (ICD-11), “Gaming Disorder” përkufizohet si përdorimi i përsëritur dhe i çrregullt i lojërave dixhitale, ku personi humbet kontrollin, lojrat marrin prioritet ndaj aktiviteteve të tjera, dhe vazhdon lojën pavarësisht pasojave negative.
- Përveç lojërave, edhe përdorimi i tepruar i pajisjeve teknologjike (telefonë, kompjutera) mund të shndërrohet në varësi, e quajtur shpesh “technology addiction”.
Simptomat: Si ta dallosh varësinë?
Disa shenja që sugjerojnë se dikush mund të jetë varur nga teknologjia ose lojërat përfshijnë:
- Nevojë për më shumë kohë lojërash për t’u ndjerë i kënaqur “tolerancë” siç ndodh edhe te llojet e tjera të varësive.
- Përdorimi i teknologjisë zë vend të aktiviteteve shoqërore, familjare, punës ose shkollës.
- Vazhdimi i përdorimit pavarësisht që pasojat janë negative (lidhjet shuhen, performanca bie, higjiena personale neglizhohet).
- Tendenca për të gënjyer të tjerët rreth kohës që kaloni me pajisjet.
- Përdorimi i lojërave ose teknologjisë për t’i shpëtuar emocioneve negative si izolim, ankth ose zhgënjim.
Diagnoza: Si përcaktohet?
- Mjekët dhe psikologët përdorin kriteret e DSM-5 (Manuali Diagnostik e Statistikor i Çrregullimeve Mendore) për t’u bazuar në shenjat e varësisë nga lojërat (IGD).
- WHO (Organizata Botërore e Shëndetësisë) përfshin “Gaming Disorder” në ICD-11, çka e njeh këtë sjellje si problematikë klinike.
- Diagnostikimi zakonisht kërkon që shenjat të jenë prezente për më shumë se 12 muaj dhe të dëmtojnë funkcionalitetin në fushat personale, shoqërore dhe profesionale.
Trajtimi: Çfarë mund të bëhet?
Për personat që ndihen të varur nga teknologjia ose lojërat, ka disa qasje terapeutike që mund të ndihmojnë:
- Terapia me psikolog (psikoterapi)
- Terapia kognitive-bihejviorale (CBT) është shumë efektive për të ndihmuar individët të identifikojnë dhe ndryshojnë mendimet dhe sjelljet që i çojnë drejt varësisë.
- Terapia grupore ose familjare mund të jetë e dobishme për të ndërtuar mbështetje dhe për të menaxhuar konfliktet që lindin prej varësisë.
- Ndryshime në stilin e jetesës
- Digital detox (detoksikim digjital) vendosja e orareve pa teknologji, kohë për aktivitete të tjera (sport, natyrë, hobi).
- Rregullimi i rutinës ditore: gjumë i mjaftueshëm, aktivitet fizik, ndërveprim social jo-digjital.
- Mbështetje profesionale dhe qendra specializuese
- Ekzistojnë klinika që ofrojnë trajtim për varësinë nga teknologjia, lojërat dhe interneti me psikologë dhe psikoterapistë të specializuar.
- Në disa raste, kur janë të pranishme edhe çrregullime si ankthi, depresioni ose ADHD, mund të rekomandohen medikamente nga specialistë.
Përfundim:
Varësia nga teknologjia dhe video-lojerat nuk është më një shaka — është një problem real që mund të ndikojë thellë në jetën sociale, shkollore, dhe emocionale. Njohja e simptomave, diagnostikimi dhe trajtimi i duhur janë hapat kyç për t’u marrë seriozisht me këtë sfidë të epokës moderne.