Shumë njerëz e kanë përjetuar të paktën një herë këtë ndjesi të çuditshme: je vetëm në një ambient, por papritur të kap ndjenja sikur dikush po të vëzhgon. Kthen kokën, shikon përreth dhe nuk ka askënd. Megjithatë, ndjesia mbetet reale dhe shpesh shqetësuese. Kjo përvojë nuk është paranormale, por ka shpjegime interesante psikologjike dhe biologjike.
Truri ynë është i programuar për mbijetesë. Gjatë evolucionit, njerëzit që reagonin shpejt ndaj rrezikut kishin më shumë gjasa të mbijetonin. Për këtë arsye, truri vazhdimisht skanon ambientin për kërcënime, edhe kur ne nuk jemi të vetëdijshëm për këtë proces. Ndonjëherë, ky sistem alarmi aktivizohet gabimisht dhe krijon ndjesinë sikur dikush po na shikon.
Një rol të rëndësishëm luan edhe shikimi periferik. Sytë tanë kapin lëvizje shumë të vogla në anë, edhe dritë, hije apo reflektime që nuk i përpunojmë plotësisht. Truri e interpreton këtë informacion të pjesshëm si prani, duke krijuar ndjesinë e vëzhgimit, edhe pse realisht nuk ka askënd aty.
Gjendja emocionale ndikon shumë në këtë fenomen. Kur jemi të stresuar, të lodhur, në ankth ose të fokusuar mendërisht, truri bëhet më i ndjeshëm ndaj stimujve të vegjël. Në këto momente, edhe një tingull i lehtë ose një ndryshim i vogël në ambient mund të shkaktojë ndjesinë e të qenit i vëzhguar.
Një tjetër shpjegim lidhet me vetëdijen sociale. Njerëzit janë qenie sociale dhe truri ynë është i mësuar të ndiejë praninë e të tjerëve. Kur kalojmë shumë kohë vetëm, sidomos në ambiente të mbyllura ose të heshtura, mendja mund të “projektojë” praninë e dikujt, si një mënyrë për të ruajtur ndjesinë e lidhjes me të tjerët.
Edhe kujtesa dhe imagjinata luajnë rol. Nëse më parë ke qenë në një situatë ku vërtet dikush të ka vëzhguar pa e kuptuar, truri e ruan këtë përvojë. Në momente të ngjashme, ai mund ta rikrijojë ndjesinë, edhe pa një shkak real.
Është e rëndësishme të theksohet se kjo ndjesi është normale dhe zakonisht e padëmshme. Ajo nuk tregon probleme mendore dhe ndodh te shumica e njerëzve në periudha të ndryshme të jetës. Vetëm nëse shoqërohet vazhdimisht me frikë të fortë, halucinacione apo ankth të vazhdueshëm, atëherë mund të jetë e nevojshme të kërkohet ndihmë profesionale.