Në shumë familje shqiptare, edhe sot, një fëmijë i porsalindur shpesh merr emrin e gjyshit apo gjyshes. Ky është një zakon i vjetër, i lindur në kohë kur familja shihej si një trung i pandashëm, dhe çdo brez i ri ishte një degë që mbante me vete kujtimin dhe nderimin për ata që kishin qenë para tij. Të vendosje emrin e gjyshit një fëmije, ishte si t’i jepje atij një pjesë të pavdekshme të historisë familjare.
Kjo traditë ka një bukuri të vetën. Emri i gjyshes ose i gjyshit nuk është vetëm një fjalë — është një rrëfim që fëmija e trashëgon përpara se të fillojë të shkruajë historinë e tij. Është një fije e padukshme që lidh brezat, një kujtim i heshtur që tregon se askush nuk harrohet. Shpesh, këta emra mbartin kuptime të thella: lidhen me ngjarje, virtyte familjare apo besime të rrënjosura. Të mbash një emër të tillë, mund të jetë burim krenarie – një mënyrë për të nderuar dikë që ka lënë gjurmë në jetën e të tjerëve.
Por si çdo zakon, edhe ky nuk është pa sfidat e veta. Në një shoqëri gjithnjë e më individualiste, ku prindërit e rinj kërkojnë emra unikë, modernë dhe të përshtatur me ëndrrat e tyre, emri i gjyshërve mund të duket si kufizim. Disa emra të hershëm tingëllojnë të rëndë për kohën e sotme, ose nuk përputhen me ndjeshmërinë kulturore të brezave të rinj. Në raste të tilla, ajo që dikur ishte nderim, mund të perceptohet si barrë.
A duhet ta ruajmë këtë zakon, apo ta lëmë të shuhet me kohën?
Ndoshta nuk ka një përgjigje të vetme. Ka prindër që vendosin me dashuri emrin e gjyshit, për të mbajtur gjallë kujtimin e tij. Ka të tjerë që zgjedhin emra të rinj, duke dëshiruar që fëmija të ketë një identitet të veçantë, të lidhur me kohën në të cilën do të jetojë. E pastaj, ka nga ata që zgjedhin rrugën e mesme – emri i gjyshit përdoret si emër i dytë, ndërsa në përditshmëri përdoret një emër tjetër më i lehtë, më modern, ndoshta edhe më ndërkombëtar. Edhe zbukurimi apo përshtatja e emrit mund të jetë një mënyrë për të ruajtur traditën në formë më të freskët.
Ajo që ka rëndësi është që emri të mos ndjehet kurrë si një detyrim. Një emër duhet të jetë dhuratë, jo barrë. Të japë ndjesi përkatësie, por të mos kufizojë fluturimin. Sepse emri është gjëja e parë që na jepet në jetë dhe ajo që mbetet edhe kur largohemi. Ta zgjedhësh me kujdes është një akt dashurie – qoftë duke nderuar një figurë të dashur të familjes, qoftë duke krijuar diçka të re.
Traditat janë të vlefshme kur ruhen me vetëdije dhe dashuri, jo kur ndjeken thjesht nga zakoni. Ndoshta nuk ka rëndësi aq shumë se çfarë emri zgjedhim, por pse e zgjedhim. Sepse në fund, fëmijët nuk janë thjesht mbartës emrash – ata janë fillime të reja, histori që presin të shkruhen.